Những loại ung thư nào có thể di truyền?

Ung thư là nhóm bệnh phức tạp, hình thành khi tế bào trong cơ thể phát triển bất thường, mất kiểm soát và có khả năng xâm lấn hoặc lan sang cơ quan khác. Khi trong gia đình có nhiều người mắc ung thư, đặc biệt là cùng một loại ung thư hoặc mắc ở độ tuổi trẻ, nhiều người lo lắng không biết ung thư có di truyền hay không. Thực tế, không phải tất cả các bệnh ung thư đều di truyền. Phần lớn ung thư liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố như tuổi tác, môi trường sống, chế độ ăn uống, hút thuốc lá, rượu bia, béo phì, nhiễm virus, tiếp xúc hóa chất, tia cực tím và các biến đổi gen phát sinh trong quá trình sống. Tuy nhiên, có một tỷ lệ nhất định ung thư liên quan đến đột biến gen di truyền, tức là người đó mang sẵn biến đổi gen làm tăng nguy cơ mắc ung thư và biến đổi này có thể được truyền từ cha hoặc mẹ sang con. Một số loại ung thư thường được nhắc đến trong nhóm có yếu tố di truyền gồm ung thư vú, ung thư buồng trứng, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư tụy, ung thư nội mạc tử cung và một số hội chứng ung thư hiếm gặp. Ví dụ, đột biến gen BRCA1 và BRCA2 có liên quan đến nguy cơ ung thư vú và ung thư buồng trứng cao hơn. Hội chứng Lynch có liên quan đến ung thư đại trực tràng, ung thư nội mạc tử cung và một số ung thư khác. Dù vậy, việc có người thân mắc ung thư không đồng nghĩa chắc chắn bản thân sẽ mắc bệnh. Điều cần quan tâm là mô hình bệnh trong gia đình. Nếu có nhiều người thân cùng huyết thống mắc ung thư, mắc ung thư khi còn trẻ, một người mắc nhiều loại ung thư, ung thư xuất hiện ở cả hai cơ quan đối xứng như hai bên vú, hoặc có ung thư hiếm gặp trong gia đình, nên cân nhắc tư vấn di truyền. Tư vấn di truyền giúp đánh giá nguy cơ cá nhân, quyết định có cần xét nghiệm gen hay không và lựa chọn kế hoạch tầm soát phù hợp. Xét nghiệm gen không nên làm theo phong trào hoặc chỉ vì lo lắng, vì kết quả cần được giải thích bởi chuyên gia để tránh hiểu sai. Nếu phát hiện mang đột biến gen làm tăng nguy cơ ung thư, điều đó không có nghĩa là đã mắc ung thư, mà là cần theo dõi chủ động hơn, tầm soát sớm hơn hoặc áp dụng biện pháp dự phòng theo tư vấn y tế. Ngược lại, nếu xét nghiệm không phát hiện đột biến, người đó vẫn cần duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát theo độ tuổi, vì ung thư vẫn có thể xảy ra do nhiều yếu tố khác. Để giảm nguy cơ ung thư nói chung, mỗi người nên không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, ăn nhiều rau xanh, vận động đều, bảo vệ da khỏi nắng gắt, tiêm vaccine phòng các virus liên quan đến ung thư khi phù hợp và khám sức khỏe định kỳ. Với người có tiền sử gia đình mắc ung thư, việc ghi lại thông tin người mắc bệnh, loại ung thư, tuổi phát hiện và quan hệ huyết thống sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ chính xác hơn. Ung thư di truyền là vấn đề cần được hiểu đúng: di truyền không có nghĩa là chắc chắn mắc bệnh, nhưng là lời nhắc để chủ động tầm soát, phòng ngừa và chăm sóc sức khỏe sớm hơn.