Tiền đái tháo đường: giai đoạn “còn kịp quay đầu” nếu thay đổi đúng cách

Tiền đái tháo đường là tình trạng đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường type 2. Đây là giai đoạn rất quan trọng vì nếu chủ quan, người bệnh có nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường; nhưng nếu thay đổi lối sống đúng cách, nguy cơ này có thể giảm đáng kể. Điều đáng lo là tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người vẫn ăn uống, làm việc bình thường, chỉ phát hiện khi xét nghiệm đường huyết hoặc HbA1c trong lần khám sức khỏe. Một số người có thể có dấu hiệu như tăng cân, béo bụng, nhanh đói, mệt mỏi sau ăn, buồn ngủ, da vùng cổ hoặc nách sẫm màu, nhưng các biểu hiện này không đủ để tự chẩn đoán.

Những người có nguy cơ cao gồm người thừa cân, béo bụng, ít vận động, có người thân mắc đái tháo đường type 2, phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ, người tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc gan nhiễm mỡ. Với nhóm này, việc xét nghiệm định kỳ là cần thiết. Thay đổi quan trọng nhất là kiểm soát cân nặng. Giảm một phần cân nặng ở người thừa cân có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin. Không cần ăn kiêng cực đoan; điều cần làm là giảm nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, đồ chiên rán, tinh bột tinh chế; tăng rau xanh, đạm tốt, ngũ cốc nguyên hạt và chia nhỏ khẩu phần hợp lý.

Vận động cũng là “thuốc” quan trọng. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, khiêu vũ, tập sức mạnh nhẹ hoặc bất kỳ hình thức vận động phù hợp nào đều giúp cơ thể sử dụng đường hiệu quả hơn. Người mới bắt đầu có thể đi bộ 10–15 phút sau bữa ăn, sau đó tăng dần thời lượng. Giấc ngủ và căng thẳng cũng ảnh hưởng đến đường huyết. Thức khuya, ngủ ít, stress kéo dài khiến cơ thể dễ rối loạn hormone, tăng cảm giác thèm ăn và khó kiểm soát cân nặng. Vì vậy, ngủ đủ và giảm căng thẳng không phải lời khuyên chung chung, mà là một phần của kiểm soát chuyển hóa.

Tiền đái tháo đường không nên bị xem nhẹ, nhưng cũng không phải “bản án”. Đây là lời nhắc sớm để người bệnh thay đổi trước khi quá muộn. Khám định kỳ, ăn uống hợp lý, vận động đều và giảm cân khoa học là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.