Cảnh báo: Việt Nam có khoảng 14 triệu người rối loạn tâm thần

Dịch vụ sức khỏe tâm thần ở Việt Nam chủ yếu điều trị bằng thuốc
Việt Nam đang đối mặt với một mô hình bệnh tật kép, trong đó các bệnh truyền nhiễm diễn biến phức tạp và các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, tiểu đường, COPD, bệnh tâm thần… có chiều hướng gia tăng. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống chăm sóc sức khỏe của đất nước. Theo TS Cao Hưng Thái - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Việt Nam đang phải đối mặt với những tác động to lớn từ già hóa dân số, tỷ lệ người khuyết tật cao (khuyết tật thần kinh) và hậu quả từ đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, so với các chuyên ngành khác, sức khỏe tâm thần là lĩnh vực ít được quan tâm hơn.
Kết quả khảo sát năm 2022 của Cục quản lý Khám, chữa bệnh cho thấy có 61.3% (398/tổng số 649) Bệnh viện huyện/trung tâm y tế quận huyện tổ chức khám chữa bệnh ngoại trú cho người bệnh tâm thần, nhưng chỉ có 9.1% (59/649) cơ sở tuyến quận, huyện tổ chức khám, chữa bệnh nội trú cho người bệnh tâm thần. Điều này cho thấy còn rất nhiều khoảng trống trong việc điều trị rối loạn tâm thần tại tuyến quận, huyện. Dịch vụ sức khỏe tâm thần ở Việt Nam hiện nay chủ yếu là điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, cả nước hiện có khoảng 14 triệu người rối loạn tâm thần nhưng chỉ có 143 nhà tâm lý lâm sàng và tâm lý trị liệu. Điều này cho thấy còn rất nhiều việc cần làm để cải thiện dịch vụ sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.
Ngoài ra, các dịch vụ phục hồi chức năng tâm thần cũng rất hạn chế. Hiện tại, không có dịch vụ sức khỏe tâm thần chính thức cho người dân bị tác động của thiên tai, thảm họa ví dụ như lũ lụt, hạn hán và dịch bệnh (như đại dịch COVID19). Điều này cũng là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết trong thời gian tới. Việt Nam đang đối mặt với tình trạng rối loạn tâm thần có xu hướng gia tăng
Việt Nam đang đối mặt với tình trạng rối loạn tâm thần gia tăng, không khác gì nhiều quốc gia trên thế giới. Báo cáo của Bệnh viện Tâm thần Trung ương cho thấy tỷ lệ mắc 10 chứng rối loạn tâm thần phổ biến trong năm 2014 là 14,2%, trong đó có riêng rối loạn trầm cảm chiếm 2,45%. Điều đáng lo ngại hơn là tỷ lệ tự sát trong năm 2015 đã lên đến 5,87 trên 100.000 dân.
Đại dịch COVID-19 đang gây tác động sâu hơn đến sức khỏe tâm thần của con người, làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng ngắn hạn và dài hạn, phá hủy sức khỏe tâm thần của hàng triệu người. Các ước tính cho thấy sự gia tăng của cả rối loạn lo âu và trầm cảm ở mức hơn 25% trong năm đầu tiên của đại dịch. Ngoài ra, nhận thức sai lầm và sự kỳ thị của xã hội đối với người bệnh mắc rối loạn tâm thần cũng góp phần làm chậm quá trình chẩn đoán, điều trị và tìm đến các phương pháp điều trị cực đoan. 
Đa số người coi rối loạn tâm thần chỉ là tâm thần phân liệt mà không biết rằng rối loạn tâm thần có nhiều loại khác nhau như trầm cảm, lo âu, rối loạn tâm thần do rượu... 
Việc kỳ thị người bệnh mắc rối loạn tâm thần, không chấp nhận các chẩn đoán rối loạn tâm thần cũng khiến cho tình hình rối loạn tâm thần ngày càng gia tăng về số lượng cũng như đa dạng thêm về nhiều mặt bệnh như lo âu, nghiện chất, sa sút trí tuệ, tự kỷ, tăng động giảm chú ý…
Ước tính chỉ có 0,5% rối loạn tâm thần khác được điều trị tại cơ sở chuyên khoa. Như vậy có tới trên 90% (13/14) người rối loạn tâm thần chưa được nhận dịch vụ chính thức. Điều này làm cho việc chăm sóc và điều trị bệnh nhân rối loạn tâm thần trở nên vô cùng khó khăn.
Chúng ta cần nâng cao nhận thức về rối loạn tâm thần và giúp đỡ những người bệnh bằng cách chấp nhận các chẩn đoán và điều trị kịp thời. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ xã hội và chính phủ để cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe tâm thần và giúp bệnh nhân có cuộc sống tốt hơn.